Toprisico's

3.3. Toprisico'sEDTF 3EDTF 7EDTF 32

Ontwikkelingen binnen en buiten de Volksbank kunnen invloed hebben op de realisatie van onze strategische doelstellingen (zie ook paragraaf 1.5 Missie en ambitie). De Volksbank heeft deze ontwikkelingen in kaart gebracht en heeft maatregelen getroffen om de mogelijke invloed ervan in lijn te brengen met onze bereidheid risico’s te lopen. Naast het kredietrisico dat inherent is aan de activiteiten van een bank – en dat voor de Volksbank het belangrijkste risicotype is– onderkennen we andere toprisico’s die samenhangen met in- en externe ontwikkelingen. Ieder jaar evalueert de Volksbank de belangrijkste toprisico’s. Indien nodig worden de toprisico’s aangepast. Dit kan nodig zijn door externe of interne ontwikkelingen. Bij de meest recente evaluatie is het risico van mogelijk tekortschietende beheersing van de eigen organisatie uit de lijst van toprisico’s gehaald. Hoewel het wel een belangrijk risico blijft, is het geen toprisico meer. De reden hiervan is dat we in 2017 twee belangrijke programma’s met betrekking tot beheerste bedrijfsvoering hebben afgerond. Ook hebben we het incidentenmanagement verder geprofessionaliseerd. Hiermee hebben we stappen gezet in het verbeteren van risicomanagement binnen de organisatie.

In dit hoofdstuk beschrijven en duiden we de toprisico's. Daarbij tonen we pijlen in de kantlijn. De pijlen bij de genoemde externe ontwikkelingen geven de trend in de beweging van het risico. Hierbij houden we geen rekening met het effect van mitigerende maatregelen waarmee het risico wordt beperkt.

3.3.1 Toprisico's als gevolg van externe ontwikkelingen
EDTF 3EDTF 7

Risico VAN EEN TE RUIM MONETAIR BELEID EN EEN OVERSPANNEN WONINGMARKT

Het ruime monetaire beleid creëert een langdurige lage rente omgeving met als gevolg veel aanbod aan hypothecair geld en anderzijds een hoge vraag van onze klanten naar langere rentelooptijden van hypotheken. Dit monetaire beleid leidt uiteindelijk tot druk op de rentemarges in de Nederlandse hypotheekmarkt. Bij de huidige lage rentestanden is het verschil tussen de ontvangen hypotheekrentes en de betaalde rente op spaartegoeden relatief klein. Het opwaarts potentieel van de rente inkomsten wordt met het vastleggen van langlopende hypotheekrentes beperkt.

Op enig moment zal het ruime monetaire beleid van de ECB weer worden genormaliseerd, waardoor de rente zal gaan oplopen. Tegen deze achtergrond bestaat het risico van een correctie op de financiële markten. Hierbij kunnen bestaande kwetsbaarheden in de economie naar boven komen. Zo leidt de krachtige opleving van de woningmarkt, de ruime beschikbaarheid van aanbod aan hypothecair geld en de schaarste aan aanbod van woningen ertoe dat de prijzen op de woningmarkt niet meer in verhouding staan tot de onderliggende fundamentele waarde (grond- en bouwwaarde). Tegelijkertijd moeten klanten meer eigen geld inbrengen om voor een hypotheek in aanmerking te komen. De betaalbaarheid voor de klant komt onder druk te staan, met name voor startende huizenkopers. Dit betekent voor ons als bank dat het kredietrisico kan gaan stijgen.

Wanneer dan op lange termijn het sentiment in de economie omslaat, bijvoorbeeld als gevolg van een correctie op de financiële markten, dan kunnen de woningprijzen fors dalen. De dekkingswaarde van het onderpand voor de banken neemt af en de risico-opslag neemt toe. In een dergelijke situatie kunnen financieringscondities krapper worden en kunnen klanten te maken krijgen met hogere rentelasten bij herfinanciering of renteverlenging van de hypotheek. We willen hierbij onze klanten vroegtijdig helpen zodat zij hun financiële weerbaarheid behouden, ook wanneer het minder goed gaat met de woningmarkt. Zo kunnen onze klanten hun hypotheeklasten verlagen door de hypotheekrente voor langere tijd vast te leggen op een lager renteniveau.

Beheersing van het risico

Om het risico van een te ruim monetair beleid te beheersen voeren we regelmatig stress testen uit om de kapitaalbuffers van de bank te testen wanneer de economische omstandigheden verslechteren. Hierdoor zijn wij er zeker van dat onze buffers voor onverwachte gebeurtenissen en verliezen adequaat zijn ook wanneer het huidige monetaire beleid nog enkele jaren wordt voortgezet. Daarnaast voorziet ons acceptatiebeleid van hypotheken erin dat bij behandeling van een hypotheekaanvraag onder andere getoetst wordt of de klant de hypotheekverplichtingen kan voldoen bij oplopende rente en of de klant ook bij gewijzigde omstandigheden voldoende financieel weerbaar is. Hiermee beheersen we het risico van een veranderende woningmarkt..

Risico van concurrentie op de hypotheekmarkt

Op de Nederlandse hypotheekmarkt is er veel concurrentie en dus ook veel keuze voor klanten. De aantrekkelijkheid van ons productaanbod ten opzichte van de concurrentie kan verminderen om diverse redenen, zoals prijs en de snelheid van het offreren. Dit kan leiden tot lagere omzetvolumes en marges en zodoende minder rendement voor onze aandeelhouder.

Beheersing van het risico

Door het verlagen van de kosten, het verhogen van de kwaliteit van de dienstverlening en het verder optimaliseren van ons hypotheekproces willen we onze positie in de hypotheekmarkt behouden. In onze strategie (zie ook paragraaf 1.6 Strategie) hebben we hiervoor in de pijler eenvoud en efficiency een aanpak uitgewerkt.

Risico van ONVOLDOENDE NALEVEN VAN (NIEUWE) WET- EN REGELGEVING 

In de afgelopen jaren is een grote hoeveelheid aan nieuwe wet- en regelgeving van kracht geworden die bedoeld is om de financiële sector in Europa veiliger en weerbaarder te maken. Het is van belang dat we de wet- en regelgeving doorvoeren in onze processen en systemen. Vertraging of gebreken in de naleving van wet- en regelgeving immers kunnen leiden tot reprimandes, boetes, claims en verlies van reputatie. De ECB houdt intensief toezicht op de Europese bankensector. Met zogenoemde on-site onderzoeken stelt de ECB vast in hoeverre we voldoen aan de wet- en regelgeving en welke verbetermaatregelen er nodig zijn. Het begeleiden van deze onderzoeken vergt een grote inspanning van de organisatie. Zie ook paragraaf 2.2 Ontwikkelingen wet- en regelgeving en paragraaf 3.6.4 Ontwikkelingen in kapitaaleisen.

Beheersing van het risico

De Volksbank volgt de nieuwe wet- en regelgeving nauwgezet. Onze interne afdeling ECB Office (vanaf maart 2018 Supervisory Office) heeft specifiek als taak de toezichthouders AFM, ECB en SRB goed en efficiënt te bedienen. Ze coördineert de communicatie van en naar de toezichthouder. Een goede beheersing van processen en juist ontsloten data in onze systemen zorgen ervoor dat we tijdig en met voldoende kwaliteit kunnen voldoen aan vragen van de toezichthouder of aan de met hen afgesproken verbeteracties. We zijn daarmee ook beter in staat om aan de behoefte van onze klanten te voldoen, wanneer zij bijvoorbeeld vragen over de betaalbaarheid van hun hypotheek hebben. Om het risico verder te beheersen hebben we de formatie in de finance & risk functie uitgebreid en hebben we extra personeel ingezet om compliancy met nieuwe regelgeving tijdig te kunnen borgen. Deze maatregelen lopen door tot in 2018.

3.3.2 Toprisico’s als gevolg van interne oorzaken EDTF 3EDTF 7

Risico van ONVOLDOENDE BESCHIKBAARHEID VAN PERSONEEL MET SPECIFIEKE competenties

Het aantrekken van de Nederlandse economie heeft zijn weerslag op de mobiliteit in de arbeidsmarkt. We lopen het risico dat we er onvoldoende in slagen om data-scientists, economische specialisten, financiële modelleurs en systeem-engineers aan te trekken. Als gevolg hiervan beschikken we op langere termijn mogelijk niet over de juiste mix aan competenties en talenten. Het risico bestaat dat de innovatie vermogen van de organisatie achterblijft en dat onze medewerkers, die niet meer passen in onze organisatie mogelijk onvoldoende flexibel inzetbaar zijn in een veranderende arbeidsmarkt.

Beheersing van het risico

We zetten in op een aantrekkelijk werkgeversimago waarbij we een helder onderscheid aanbrengen tussen werken bij de Volksbank in vergelijking met werken bij een concurrent in de financiële sector. Het nieuwe werken en een goede privé-werk balans zijn belangrijke fundamenten van ons personeelsbeleid. We prikkelen de werknemer om zich continu te ontwikkelen en zich bij te laten scholen. Waar nodig verhogen we de opleidingsbudgetten. Daarnaast zijn we actief in samenwerkingsverbanden met onderwijsinstellingen, start-ups en fintech-partners. Dit helpt ons om onze klanten ook in de toekomst goed te kunnen bedienen.

Risico van VERLIES VAN DIRECT CONTACT MET DE KLANT

Als gevolg van technologische ontwikkelingen (fintech) en de invoering van regelgeving PSD2 (zie ook paragraaf 2.3 Voortgang van de strategie) in het voorjaar van 2018, is het risico groter geworden dat we het directe contact met de klant kunnen verliezen. Dit kan leiden tot minder kennis over de klant en zijn financiële behoeften en financiële positie. Hierdoor kunnen we de klant minder goed bedienen. Anderzijds heeft de invoering van PSD2 mogelijk ook impact op de balans van de bank. Met de komst van rekeningdienst- en betaalinitiatiedienstaanbieders worden derde partijen immers in staat gesteld om onze klanten te benaderen met nieuwe of andere financiële producten en diensten (mits de klant hiervoor toestemming geeft). Hierdoor wordt het voor de klant makkelijker om betaal- of spaarrekeningen te openen bij andere financiële instellingen in Europa. Deze ontwikkeling kan leiden tot een verlies van klanten en van (spaar)gelden.

Beheersing van het risico

In de pijler versterken identiteit richten we ons op onze identiteit als maatschappelijke bank die de klantbehoefte centraal stelt (zie ook de voorbeelden in paragraaf 2.2 Ontwikkelingen wet- en regelgeving). We streven naar een gelijkwaardige verhouding tussen bank en klant en daarmee vertrouwen. Dit doen we door de strategie van Bankieren met de menselijke maat. Dat implementeren we in onze producten en diensten als onderscheidend kenmerk. Zo benaderen we onze klanten met een aflossingsvrije hypotheek op een proactieve manier bij het inschatten van de betaalbaarheid van de hypotheek op langere termijn (zie ook verder in paragraaf 3.7.4 Particulieren hypotheken). We geven onze financieel adviseurs zelf de bevoegdheid geven om hypotheken te accepteren; zij kennen onze klanten immers het best.

Risico VAN EEN ONTOEREIKENDE DATA/INFORMATIEHUISHOUDING

Onze stakeholders, waaronder de toezichthouder ECB, moeten we op juiste wijze te informeren over de financiële en risicopositie van de bank. Dit gebeurt aan de hand van door de toezichthouder voorgeschreven reguliere rapportages. Daarnaast doet de toezichthouder on-site onderzoek naar de data- en informatiehuishouding van de bank. In beide gevallen dienen wij een nauwgezet en correct beeld te geven van de activa en passiva (waaronder de hypotheekportefeuilles). We lopen hierbij het risico dat de opgestelde rapportages niet 100% tijdig, volledig of juist zijn. Dit komt enerzijds omdat onze bronsystemen niet in alle gevallen de data in het verleden zo hebben vastgelegd dat deze voldoen aan de huidige verwachtingen van de toezichthouders. Anderzijds komt dit omdat de applicaties die onze modellen en toezichtrapportages ondersteunen onvoldoende geïntegreerd zijn met onze operationele informatievoorziening.

Beheersing van het risico

Om dit risico te beheersen zetten we in op stroomlijning en vereenvoudigen van de productportefeuille. Hoe minder (complexe) producten, hoe minder uitzonderingen en des te beter de datakwaliteit op uniforme wijze kan worden geborgd. Ten tweede hebben we kennis en competenties over datamanagement in ons Chief Data Office gebundeld. Voorts hebben we een data visie opgesteld die als richtsnoer dient hoe we omgaan met data, mede ook in het licht van privacy wetgeving (AVG). Het lopende programma datamanagement richt zich op het verbeteren van de datahuishouding binnen de Finance & Risk functie om de rapportagestromen naar onder andere onze toezichthouders robuust te maken.

Risico VAN ONVOLDOENDE REALISEREN VAN STRATEGISCHE AMBITIES DOOR HOGE WERKDRUK

We hebben een hoge ambitie om het Bankieren met de menselijke maat vorm te geven. Door de druk op de organisatie om te voldoen aan wet- en regelgeving ontstaat het risico dat medewerkers en middelen niet efficiënt of effectief worden ingezet. Dit kan tot gevolg hebben dat we de initiatieven om onze ambitie In te vullen niet voldoende kunnen worden uitgewerkt.

Beheersing van het risico

We geven veel aandacht aan de diverse veranderprogramma’s en initiatieven binnen de organisatie om de strategische ambities te realiseren. We beoordelen hoe deze met elkaar samenhangen en welke prioriteiten we hieraan toekennen. We bieden helderheid over de kaders waarbinnen onze medewerkers de strategie kunnen vormgeven en uitwerken. We zoeken hierin een goede balans tussen intern ondernemerschap enerzijds en centrale afstemming anderzijds.

Stel uw jaarverslag zelf samen