Controle­verklaring van de onafhankelijke accountant

Controle­verklaring van de onafhankelijke accountant

Aan: de aandeelhouders en de raad van commissarissen van de Volksbank N.V.

Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening 2017

Ons oordeel

Wij hebben de jaarrekening 2017 van de Volksbank N.V. (‘de Volksbank N.V.’ of ‘de vennootschap’) te Utrecht gecontroleerd. De jaarrekening omvat de geconsolideerde en de enkelvoudige jaarrekening.

Naar ons oordeel:

  • geeft de in dit jaarverslag opgenomen geconsolideerde jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van de Volksbank N.V. op 31 december 2017 en van het resultaat en de kasstromen over 2017 in overeenstemming met International Financial Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese Unie (EU-IFRS) en met Titel 9 Boek 2 van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (BW);

  • geeft de in dit jaarverslag opgenomen enkelvoudige jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van de Volksbank N.V. op 31 december 2017 en van het resultaat over 2017 in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW.

De geconsolideerde jaarrekening bestaat uit:

  • de geconsolideerde balans per 31 december 2017;

  • de volgende overzichten over 2017: de geconsolideerde winst-en-verliesrekening, het geconsolideerd totaalresultaat, het geconsolideerd overzicht mutaties eigen vermogen en het geconsolideerd kasstroomoverzicht;

  • de toelichting met een overzicht van de belangrijke grondslagen voor financiële verslaggeving en overige toelichtingen.

De enkelvoudige jaarrekening bestaat uit:

  • de enkelvoudige balans per 31 december 2017;

  • de enkelvoudige winst-en-verliesrekening over 2017;

  • de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen.

De basis voor ons oordeel

Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de sectie Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening.

Wij zijn onafhankelijk van de Volksbank N.V. zoals vereist in de Europese verordening betreffende specifieke eisen voor de wettelijke controles van financiële overzichten van organisaties van openbaar belang, de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).

Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.

Materialiteit

Materialiteit

EUR 20 miljoen

Toegepaste benchmark

5% van het resultaat voor belastingen (afgerond)

Nadere toelichting

Op basis van onze professionele oordeel beschouwen wij het resultaat voor belastingen als de meest geschikte basis om de materialiteit te bepalen voor de Volksbank N.V. aangezien het een van de belangrijkste prestatie-indicatoren voor de gebruikers van de jaarrekening is. Gebaseerd op het actuele resultaat voor belastingen over 2017 zou de materialiteit de in onze planningsfase vastgestelde planning materialiteit van EUR 20 miljoen overschrijden. Wij hebben de oorspronkelijk vastgestelde materialiteit gehanteerd.

Ten opzichte van 2016 is de toegepaste benchmark gewijzigd van eigen vermogen naar resultaat voor belastingen. De belangrijkste reden hiervoor is dat de Volksbank N.V. gedurende geheel 2017 als nieuwe geïntegreerde bank heeft geopereerd.

Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn.

Wij zijn met de raad van commissarissen overeengekomen dat wij aan de raad tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven EUR 1 miljoen rapporteren alsmede kleinere afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.

Reikwijdte van de groepscontrole

De Volksbank N.V. staat aan het hoofd van een groep van entiteiten. De financiële informatie van deze groep is opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening van de Volksbank N.V. Om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen over de financiële informatie van de groep hebben we een full-scope audit uitgevoerd op de geconsolideerde financiële informatie voor de groep als geheel. De controlewerkzaamheden voor de groep worden uitgevoerd door één controleteam.

Door bovengenoemde werkzaamheden hebben wij voldoende en geschikte controle-informatie met betrekking tot de financiële informatie van de groep verkregen om een oordeel te geven over de geconsolideerde jaarrekening.

De kernpunten van onze controle

In de kernpunten van onze controle beschrijven wij zaken die naar ons professionele oordeel het meest belangrijk waren tijdens onze controle van de jaarrekening. De kernpunten van onze controle hebben wij met de raad van commissarissen gecommuniceerd, maar vormen geen volledige weergave van alles wat is besproken.

Wij hebben onze controlewerkzaamheden met betrekking tot deze kernpunten bepaald in het kader van de jaarrekeningcontrole als geheel. Onze bevindingen ten aanzien van de individuele kernpunten moeten in dat kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen over deze kernpunten.

Ten opzichte van de controle van de jaarrekening 2016 van de Volksbank N.V. is sprake van een wijziging in kernpunten. Het kernpunt ‘Initiële controleopdracht’ is komen te vervallen aangezien de controle van de jaarrekening 2017 het tweede jaar van controle is. Nieuw kernpunt voor de controle van de jaarrekening 2017 van de Volksbank N.V. is ‘Stelselwijziging verantwoording boeterente uit hoofde van tussentijdse renteherzieningen bij hypotheken’.

Schattingsonzekerheid met betrekking tot bijzondere waardeverminderingen van hypotheken

Kernpunt

Met uitzondering van één deelportefeuille wordt de particuliere hypothekenportefeuille van de Volksbank N.V. gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van bijzondere waardeverminderingen. Een bijzondere waardevermindering wordt verantwoord indien op balansdatum objectief bewijs bestaat, bijvoorbeeld het bestaan van betalingsachterstanden, dat niet alle contractueel overeengekomen bedragen zullen worden ontvangen.

De toereikendheid van de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen is een belangrijk schattingsproces voor de directie. De identificatie van een bijzondere waardevermindering en het bepalen van de realiseerbaarheid van hypotheekvorderingen zijn inherent een onzeker proces waarbij veronderstellingen en diverse factoren, zoals de financiële toestand van de hypotheekgever en de verwachte toekomstige kasstromen, een rol spelen. Het gebruik van alternatieve modellen en aannames kan leiden tot aanmerkelijk afwijkende inschattingen van de benodigde voorziening. Zoals vermeld in toelichting 5 bij de jaarrekening is, net als in het voorgaand jaar, in 2017 sprake van een netto vrijval van de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen.

Gezien de relatieve omvang van de hypothekenportefeuille van de Volksbank N.V., de ontwikkelingen in de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen en de subjectiviteit bij het maken van schattingen, hebben wij dit als een kernpunt voor onze controle aangemerkt.

Onze controleaanpak

Wij hebben de opzet, het bestaan en de werking van de interne beheersingsmaatregelen met betrekking tot het proces inzake de bepaling van bijzondere waardeverminderingen, inclusief de kwaliteit van de onderliggende data en systemen, getoetst. Deze procedures zijn gericht op de beheersing van het ontstaan van hypothecaire leningen, de registratie van de lening en het onderpand alsmede stamgegevens in informatiesystemen, en het proces voor het identificeren van indicaties van bijzondere waardeverminderingen zoals achterstanden en het beheer hieromtrent.

Daarnaast hebben wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht. Wij hebben de toereikendheid van de voor de voorziening gebruikte modellen getoetst door, op basis van de modeldocumentatie, na te gaan of de modellen adequaat zijn ingericht, alsmede de periodieke evaluatie van de in deze modellen gebruikte parameters. Dit was inclusief de betrokkenheid van onze eigen kredietrisico specialisten. Daarnaast hebben wij de juistheid getest van de berekening en de data die worden gebruikt in het berekeningsmodel met betrekking tot de hypothekenportefeuille per 31 december 2017 aangesloten met de achterliggende brongegevens. Om de uitkomsten te controleren, hebben wij een aantal analyses uitgevoerd met betrekking tot de omvang van de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen in relatie tot de ontwikkelingen in de onderliggende hypothekenportefeuille, zoals de in- en uitstroom van achterstanden, resultaten van gedwongen verkopen en verbeteringen van de gemiddelde onderpandswaarde. Daarnaast hebben wij de verschillenanalyse met de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen van hypotheken berekend op basis van de nieuwe standaard van EU-IFRS voor financiële instrumenten (IFRS 9), welke van toepassing is per 1 januari 2018, onderzocht.

Tot slot hebben wij de volledigheid en juistheid van de toelichting met betrekking tot de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen, zoals opgenomen in toelichting 5 bij de jaarrekening, beoordeeld om de naleving met toelichtingsvereisten, zoals opgenomen in EU-IFRS, vast te stellen.

Belangrijke observaties

Gebaseerd op onze werkzaamheden beschouwen wij de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen van hypotheken als toereikend.

De toelichting met betrekking tot de voorziening voor bijzondere waardevermindering is naar onze mening in overeenstemming met EU-IFRS.

Schattingsonzekerheid met betrekking tot de reële waarde van financiële instrumenten gerelateerd aan de DBV portefeuille

Kernpunt

De Volksbank N.V. waardeert een deel van de hypothekenportefeuille (de ‘DBV portefeuille’), derivaten en de daarmee samenhangende schuldbewijzen tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst- en verliesrekening, zoals beschreven in toelichting 5, 14 en 27 bij de jaarrekening.

Reële waarde bepaling van financiële instrumenten en bijbehorende waarderingsaanpassingen kunnen subjectief zijn, met name waar in de markt sprake is van afhankelijkheid van modelmatige waardering of beperkte liquiditeit en prijsvorming. Waarderingsmethoden en gebruikte modellen kunnen inherent subjectief zijn en bevatten veronderstellingen met betrekking tot prijsstelling en aflossingsgedrag. Rekening houdend met de huidige lage rente omgeving, kunnen bestaande aflossingsmodellen hun voorspellende waarde verliezen. Het gebruik van alternatieve waarderingsmethoden en aannames kunnen leiden tot aanmerkelijk afwijkende schattingen van de reële waarde van de hypotheken en bijbehorende financiële instrumenten.

Specifiek aandachtspunt met betrekking tot de waardering van de DBV portefeuille betreft de gevoeligheid van de waardering voor wijzigingen in de inschatting van vervroegde aflossingen op hypotheken. In de toelichting ‘Schattingswijzigingen’ is vermeld dat voor hypotheken een nieuw gedragsmodel in gebruik is genomen dat de contractuele kasstromen van hypotheken vertaalt in de gedragsmatig verwachte kasstromen.

Gegeven de subjectiviteit en de potentieel relatieve hoge impact van de volatiliteit van de reële waarde van de DBV portefeuille op de jaarresultaten, hebben wij dit als een kernpunt voor onze controle aangemerkt.

Onze controleaanpak

Wij hebben de opzet en het bestaan van de interne beheersingsmaatregelen met betrekking tot het proces inzake de reële waardebepaling van de DBV portefeuille getoetst. Als onderdeel van de gegevensgerichte werkzaamheden hebben onze waarderingsspecialisten een eigen waardering uitgevoerd ter toetsing van de reële waarde van de DBV hypothekenportefeuille. Voorts hebben wij aanvullende procedures uitgevoerd voor belangrijke modelfactoren als cliënttarieven, swap rente en vervroegde aflossingen. Tot slot hebben wij voor de validatie van de uitkomsten gebruik gemaakt van de door de Volksbank N.V. uitgevoerde analyse op de mutaties in de reële waardering.

Wij hebben de volledigheid en juistheid van de toelichting met betrekking tot de reële waarde van deze financiële activa en passiva, zoals opgenomen in toelichting ‘schattingswijziging’, 5, 14 en 27 bij de jaarrekening, beoordeeld om de naleving met toelichtingsvereisten, zoals opgenomen in EU-IFRS, vast te stellen.

Belangrijke observaties

Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen materiële afwijkingen geconstateerd ten aanzien van de waardering tegen reële waarde van financiële instrumenten gerelateerd aan de DBV portefeuille per 31 december 2017.

De gerelateerde toelichtingen in de jaarrekening zijn naar onze mening in overeenstemming met EU-IFRS.

Stelselwijziging verantwoording boeterente uit hoofde van tussentijdse renteherziening bij hypotheken

Kernpunt

Bij vervroegde aflossing van hypotheken kan sprake zijn van een boeterente. In de situatie dat de hypotheek tussentijds wordt verlengd met renteherziening, verantwoordde de Volksbank N.V. de boeterente, zowel bij een directe betaling van de boete als bij het verwerken van de boete via rentemiddeling, over de nieuwe rentevaste periode. Onder de nieuwe standaard van EU-IFRS voor financiële instrumenten (IFRS 9), van toepassing vanaf 1 januari 2018, gelden gewijzigde regels ten aanzien van de verantwoording van boeterente. Als gevolg hiervan wordt de boeterente uit hoofde van tussentijdse renteherzieningen over de oorspronkelijke (resterende) rentevaste periode verantwoord.

Aangezien de verantwoording van de boeterente over de oorspronkelijke (resterende) rentevaste looptijd ook is toegestaan onder de huidige regels van EU-IFRS, heeft de Volksbank N.V. gekozen voor een vrijwillige stelselwijziging. De stelselwijziging is retrospectief verwerkt per 1 januari 2016. Zoals beschreven in de toelichting ‘Veranderingen in grondslagen’ bij de jaarrekening, beoogt deze stelselwijziging bij te dragen aan een consistente en transparante verslaggeving naar de toekomst toe en als zodanig meer relevante informatie te verschaffen.

Gelet op de keuze voor een vrijwillige stelselwijziging en invloed hiervan op de jaarresultaten, hebben wij dit als een kernpunt voor onze controle aangemerkt.

Onze controleaanpak

Wij hebben de aanvaardbaarheid en de verwerking van de stelselwijziging met betrekking tot de verantwoording van boeterente bij vervroegde aflossing van hypotheken getoetst aan de vereisten zoals opgenomen in EU-IFRS.

Wij hebben de effecten van de stelselwijziging en de berekeningen van de boeterente op basis van de gewijzigde methodiek gegevensgericht gecontroleerd. Daarbij hebben wij de belangrijkste aannames getoetst voor het bepalen van de verwachte toekomstige kasstromen uit hoofde van de nog te vorderen boeterente.

Tot slot hebben wij de volledigheid en juistheid van de toelichting met betrekking tot de stelselwijziging, zoals opgenomen in ‘Veranderingen in grondslagen’ van de jaarrekening, beoordeeld om de naleving met toelichtingsvereisten, zoals opgenomen in EU-IFRS, vast te stellen.

Belangrijke observaties

De stelselwijziging met betrekking tot de verantwoording van boeterente en de gerelateerde toelichting in de jaarrekening is naar onze mening in overeenstemming met EU-IFRS.

Stel uw jaarverslag zelf samen