Controle­verklaring van de onafhankelijke accountant

Controle­verklaring van de onafhankelijke accountant

Aan: de aandeelhouders en de raad van commissarissen van de Volksbank N.V.

Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening 2018

Ons oordeel

Wij hebben de jaarrekening 2018 van de Volksbank N.V. (‘de vennootschap’) te Utrecht gecontroleerd. De jaarrekening omvat de geconsolideerde en de enkelvoudige jaarrekening.

Naar ons oordeel:

  • geeft de in dit jaarverslag opgenomen geconsolideerde jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van de Volksbank N.V. op 31 december 2018 en van het resultaat en de kasstromen over 2018 in overeenstemming met International Financial Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese Unie (EU-IFRS) en met Titel 9 Boek 2 BW;

  • geeft de in dit jaarverslag opgenomen enkelvoudige jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van de Volksbank N.V. op 31 december 2018 en van het resultaat over 2018 in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW.

De geconsolideerde jaarrekening bestaat uit:

  • de geconsolideerde balans per 31 december 2018;

  • de volgende overzichten over 2018: de geconsolideerde winst-en-verliesrekening, het geconsolideerd totaalresultaat, het geconsolideerde mutatieoverzicht eigen vermogen en het geconsolideerde kasstroomoverzicht;

  • de toelichting met een overzicht van de belangrijke grondslagen voor financiële verslaggeving en overige toelichtingen.

De enkelvoudige jaarrekening bestaat uit:

  • de enkelvoudige balans per 31 december 2018;

  • de enkelvoudige winst-en-verliesrekening over 2018;

  • de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen.

De basis voor ons oordeel

Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de sectie Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening.

Wij zijn onafhankelijk van de Volksbank N.V. zoals vereist in de Europese verordening betreffende specifieke eisen voor de wettelijke controles van financiële overzichten van organisaties van openbaar belang, de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).

Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.

Materialiteit

Materialiteit

€18 miljoen (2017: € 20 miljoen)

Toegepaste benchmark

5% van het resultaat voor belastingen (2017: 5%)

Nadere toelichting

Op basis van onze professionele oordeelsvorming beschouwen wij het resultaat voor belastingen als de meest geschikte basis om de materialiteit te bepalen voor de Volksbank N.V. aangezien het een van de belangrijkste prestatie-indicatoren is voor de gebruikers van de jaarrekening. De toegepaste benchmark is consistent met de sector en de standaard voor beursgenoteerde en gereguleerde entiteiten.

Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn.

Wij zijn met de raad van commissarissen overeengekomen dat wij aan de raad tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven € 0,9 miljoen rapporteren alsmede kleinere afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.

Reikwijdte van de groepscontrole

De Volksbank N.V. staat aan het hoofd van een groep van entiteiten. De financiële informatie van deze groep is opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening van de Volksbank N.V. Om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen over de financiële informatie van de groep hebben wij een full-scope audit uitgevoerd op de geconsolideerde financiële informatie van de groep als geheel. De controlewerkzaamheden voor de groep worden uitgevoerd door één controleteam.

Door bovengenoemde werkzaamheden hebben wij voldoende en geschikte controle-informatie met betrekking tot de financiële informatie van de groep verkregen om een oordeel te geven over de geconsolideerde jaarrekening.

De kernpunten van onze controle

In de kernpunten van onze controle beschrijven wij zaken die naar ons professionele oordeel het meest belangrijk waren tijdens onze controle van de jaarrekening. De kernpunten van onze controle hebben wij met de raad van commissarissen gecommuniceerd, maar vormen geen volledige weergave van alles wat is besproken.

Wij hebben onze controlewerkzaamheden met betrekking tot deze kernpunten bepaald in het kader van de jaarrekeningcontrole als geheel. Onze bevindingen ten aanzien van de individuele kernpunten moeten in dat kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen over deze kernpunten.

In vergelijking met de controle van de jaarrekening 2017 van de Volksbank N.V. is er sprake van een wijziging in de kernpunten van de controle. Wij hebben de implementatie van IFRS 9 financiële instrumenten voor 2018 geïdentificeerd als een belangrijk kernpunt van onze controle, gezien de impact op de openingsbalans en toelichtingen. Verder hebben wij, onder meer door de toegenomen regelgeving voor banken, de schattingen van overige, niet-krediet gerelateerde, voorzieningen en daarmee verband houdende toelichtingen aangemerkt als een kernpunt van de controle. Als onderdeel van de IFRS 9 implementatie heeft de Volksbank N.V. de DBV-hypotheekportefeuille geherclassificeerd van reële waarde via de winst- en verliesrekening naar geamortiseerde kostprijs. Als zodanig beschouwen wij de schattingsonzekerheid met betrekking tot de waardering van de reële waarde van deze portefeuille niet langer als een kernpunt van onze controle. Verder is het kernpunt ‘stelselwijziging verantwoording boeterente uit hoofde van tussentijdse renteherziening bij hypotheken' niet langer van toepassing, omdat deze specifiek betrekking heeft op 2017.

Implementatie IFRS 9 financiële instrumenten

Kernpunt

Vanaf 1 januari 2018 is een nieuwe standaard voor financiële instrumenten (IFRS 9) van kracht. Hierdoor is de classificatie en waardering van activa en passiva op de balans en de berekening van waardeverminderingen op activa gewijzigd. IFRS 9 wordt met terugwerkende kracht toegepast en in de noot ‘IFRS 9’ is een nadere toelichting van de veranderingen bij eerste toepassing opgenomen. Zoals toegestaan onder de overgangsbepalingen van IFRS 9 zijn de vergelijkende cijfers over 2017 niet aangepast.

Als onderdeel van de implementatie heeft de Volksbank N.V. haar processen, interne controles, methodologieën, modellen en systemen aangepast teneinde onder de nieuwe standaard te kunnen rapporteren. Het totale netto-effect op het eigen vermogen per 1 januari 2018 is een vermindering van EUR 214 miljoen, waarvan EUR 200 miljoen betrekking heeft op de classificatie en waardering van financiële activa en EUR 14 miljoen op bijzondere waardeverminderingen. Voor hedge accounting heeft de Volksbank N.V. besloten om IAS 39 toe te blijven passen, inclusief de EU-carve-out.

Met betrekking tot classificatie en waardering presenteert de Volksbank N.V. een aanzienlijk deel van haar obligatieportefeuille op basis van het 'hold to collect'- bedrijfsmodel. Volgens deze classificatie worden obligaties en andere effecten gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, aangezien deze worden aangehouden om de contractuele kasstromen te ontvangen. Verder, zoals toegestaan onder de overgangsbepalingen van IFRS 9, heeft de Volksbank N.V. de classificatie van bepaalde woninghypotheken herzien van reële waarde via de winst - en verliesrekening naar geamortiseerde kostprijs. Voor de berekening van de bijzondere waardevermindering heeft de Volksbank N.V. haar modellen en methodologieën aangepast teneinde de verwachte toekomstige kredietverliezen te kunnen bepalen onder IFRS 9.

De nieuwe standaard leidt tot meer subjectiviteit bij het maken van schattingen, interpretaties, wijzigingen en stelt meer eisen aan de datakwaliteit . De implementatie heeft verder geresulteerd in een significante impact op het eigen vermogen per 1 januari 2018. Wij beschouwen dit daarom als een kernpunt voor de controle.

Onze controleaanpak

Met de invoering van IFRS 9 vanaf het begin van het jaar hebben wij controlewerkzaamheden uitgevoerd op de beginsaldi teneinde zekerheid te verkrijgen omtrent de overgang van de vorige standaard. Dit omvatte onder andere het evalueren van de IFRS 9 interpretaties en het controleren van de wijzigingen en toelichtingen met betrekking tot de implementatie. De Volksbank N.V. heeft een transitieproject doorlopen om de juiste en volledige eerste toepassing onder IFRS 9 te waarborgen. Wij hebben kennisgenomen van de notulen van de stuurgroep en de aangepaste grondslagen voor financiële verslaggeving en voorzieningen beoordeeld en afgestemd met de definitieve interpretaties.

Voor de classificatie en waardering hebben wij kennis genomen van de onderliggende documentatie en een beoordeling uitgevoerd op de uitkomsten van de business model en SPPI (‘solely payment of principal and interest’) testen. Daarnaast hebben wij onze eigen onafhankelijke beoordeling uitgevoerd op de classificatie en waardering door het analyseren, op steekproefbasis, van onderliggende contracten en andere brondocumentatie. Voorts hebben wij detailwerkzaamheden uitgevoerd met betrekking tot de bepaling van de boekwaarde van de obligaties en hypotheken die zijn gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs.

Wij hebben een lijncontrole uitgevoerd om inzicht te krijgen in de bepaling van de verwachte kredietverliezen en de impact op 1 januari 2018 van de overgang naar een model van verwachte toekomstige verliezen gecontroleerd. Wij hebben kennisgenomen van de documentatie van de Volksbank N.V. en gegevensgerichte en analytische controlewerkzaamheden verricht op de data, modellen en berekeningen van bijzondere waardeverminderingen, ondersteund door onze interne specialisten. Wij hebben in het bijzonder vastgesteld of de aannames voor de bepalingen van de waarschijnlijkheid van wanbetaling bij eerste opname plausibel zijn.

Ten slotte hebben wij de toereikendheid van de toelichtingen met betrekking tot de implementatie van IFRS 9, opgenomen in de noot ‘IFRS 9’, beoordeeld en of deze in overeenstemming is met de vereisten van EU-IFRS.

Belangrijke observaties

De impact van de eerste toepassing van IFRS 9 in de openingsbalans van 2018 is naar onze mening juist weergegeven en de gerelateerde toelichtingen voldoen aan de vereisten van EU-IFRS.

Schattingen met betrekking tot bijzondere waardeverminderingen van hypotheken

Kernpunt

De particuliere hypotheekportefeuille van de Volksbank N.V. wordt gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van bijzondere waardeverminderingen. Bijzondere waardeverminderingen vormen de beste schatting van de vennootschap van verwachte toekomstige verliezen. Per 31 december 2018 bedraagt de totale omvang van de bruto hypotheekleningen EUR 47,3 miljard, hierop is EUR 58 miljoen aan bijzondere waardeverminderingen in mindering is gebracht zoals opgenomen in noot 5 van de jaarrekening.

Met de invoering van IFRS9 is een nieuwe berekeningsmethodiek voor bijzondere waardeverminderingen geïntroduceerd op basis van de verwachte kredietverliezen, in plaats van het eerder onder IAS 39 toegepaste gerealiseerde verliezenmodel. Dit heeft geleid tot substantiële wijzigingen in de berekeningsmethodieken, -processen en -controles van de Volksbank N.V. teneinde de complexiteit van de nieuwe verslaggevingsstandaard te incorporeren, zoals ‘lifetime projection horizons’, toewijzing van leningen aan ‘stages’ en het gebruik van toekomstgerichte informatie. De uitgevoerde werkzaamheden omvatten een herziening van de modellen die worden gebruikt om de verwachte verliezen te berekenen alsook de beheersingsmaatregelen rondom het gebruik van data die door deze modellen worden gebruikt. Specifieke aandacht is besteed aan impact van de macro-economische scenario’s op de berekening van de verwachte verliezen door toepassing van toekomstgerichte financiële informatie.

De bepaling van de voorziening voor kredietverliezen vormt een belangrijk schattingsproces voor de directie. De identificatie van bijzondere waardevermindering en de bepaling van het herstel van hypothecaire leningen zijn inherent onzekere processen met veronderstellingen en aannames, waaronder de beoordeling van de financiële situatie van de tegenpartij en verwachte toekomstige kasstromen. Het gebruik van alternatieve modelleringstechnieken en aannames zou tot aanzienlijk verschillende schattingen van de kredietvoorzieningen kunnen leiden.

Gezien de relatieve omvang van de hypotheekportefeuille van de Volksbank N.V., de introductie van nieuwe en complexe vereisten met betrekking tot de bepaling van bijzondere waardeverminderingen en de subjectiviteit bij het maken van schattingen, hebben wij dit als een kernpunt voor onze controle aangemerkt.

Onze controleaanpak

Wij hebben het bestaan en de werking van de interne beheersingsmaatregelen met betrekking tot het proces bijzondere waardeverminderingen getoetst. Dit omvatte onder meer de allocatie van leningen naar ‘stages’, model beheersing, juistheid en volledigheid van onderliggende data, achterstandsmonitoring, macro-economische scenario's, post-modelaanpassingen, verwerking van journaalposten en toelichtingen.

Met de steun van onze interne modelleringsspecialisten hebben wij de aanvaardbaarheid van de door de Volksbank N.V. gebruikte modellen beoordeeld en vastgesteld of de modellen adequaat zijn ontworpen en geïmplementeerd, inclusief de periodieke evaluatie van parameters die in de modellen worden gebruikt. Wij hebben een beoordeling uitgevoerd op de redelijkheid van de voorzieningenniveaus per ‘stage’, rekening houdend met het risicoprofiel van de hypotheekportefeuille, achterstanden, het kredietrisicobeheer en de macro-economische factoren. Voorts hebben wij de criteria voor het toewijzen van leningen aan ‘stage’ 1, 2 of 3 beoordeeld en op steekproefbasis vastgesteld dat de ‘staging’ op lening niveau juist is bepaald. Wij hebben de data die worden gebruikt in de berekening van de bijzondere waardevermindering aangesloten met de bronsystemen.

Met de steun van onze interne macro-economische specialisten hebben wij de ‘base case’ en alternatieve economische scenario's beoordeeld, inclusief de waarschijnlijkheid van de verschillende scenario’s alsook de hevigheid en omvang van gemodelleerde neerwaartse scenario's. Wij hebben de aanvaardbaarheid en overwegingen van post-modelaanpassingen beoordeeld en op steekproefbasis een aantal van deze bedragen herberekend. Wij hebben de volledigheid van de aanpassingen getoetst op basis van branchegegevens, portefeuillekarakteristieken en rekening houdend met inherente modelonzekerheden.

Ten slotte hebben wij de volledigheid en juistheid beoordeeld van de toelichtingen met betrekking tot de bijzondere waardeverminderingen, zoals toegelicht in noot 5 bij de jaarrekening, om de naleving met de toelichtingsvereisten onder EU-IFRS vast te stellen.

Belangrijke observaties

Op basis van onze uitgevoerde werkzaamheden beschouwen wij de bijzondere waardeverminderingen op hypotheken als toereikend en in overeenstemming met EU-IFRS. De toelichtingen met betrekking tot de voorziening voor bijzondere waardeverminderingsverliezen voldoen aan de vereisten van EU-IFRS.

Schattingen overige, niet-krediet gerelateerde, voorzieningen en daarmee verband houdende toelichtingen

Kernpunt

In overeenstemming met IAS 37 voorziet de Volksbank N.V. voor bestaande in rechte afdwingbare of feitelijke verplichtingen onder andere uit hoofde van reorganisaties, zorgplicht en claims en rechtszaken. Per 31 december 2018 is in totaal EUR 98 miljoen (2017: EUR 125 miljoen) voor deze niet-krediet gerelateerde voorzieningen opgenomen en toegelicht in noot 14 van de jaarrekening.

Ontwikkelingen bij de Volksbank N.V. met betrekking tot de interne organisatie, dienstverlening aan klanten en het productenaanbod, alsmede verscherpt toezicht van de regelgevende instanties, geven aanleiding tot meer aandacht van het management bij de inschatting van de voorzieningen,

specifiek bij het bepalen of uitstroom van middelen met betrekking tot geïdentificeerde zaken waarschijnlijk is en of deze betrouwbaar kunnen worden geschat, alsook de aanvaardbaarheid van veronderstellingen en aannames die bij de raming van de voorzieningen worden gebruikt. Daarom beschouwen wij dit als een kernpunt van de controle.

Onze controleaanpak

Wij hebben lijncontroles uitgevoerd met betrekking tot opzet en bestaan van de interne beheersingsmaatregelen bij de Volksbank N.V. voor het identificeren, opnemen en toelichten van overige, niet-krediet gerelateerde voorzieningen en voor het beoordelen van de volledigheid en juistheid van de gegevens die worden gebruikt voor het schatten van de voorzieningen.

Voor belangrijke voorzieningen, zoals in verband met interne herstructureringen, hebben wij de methodiek beoordeeld en de onderliggende gegevens en veronderstellingen getoetst. Voor zaken die in 2018 zijn afgewikkeld, zoals de vergoedingen uit hoofde van het uniform herstelkader rentederivaten mkb, hebben wij de feitelijke uitstroom gecontroleerd en eventueel resterende restrisico’s beoordeeld. Periodiek hebben wij inlichtingen ingewonnen bij de verschillende afdelingen binnen de Volksbank N.V., waaronder risk, compliance, interne audit en juridische zaken, over bestaande en potentiele verplichtingen en aangelegenheden omtrent regelgeving. Wij hebben kennisgenomen van relevante interne rapportages evenals communicatie met toezichthouders en juridische correspondentie om de ontwikkelingen en volledigheid te beoordelen. Wij hebben specifieke procedures uitgevoerd om de impact op de jaarrekening en de toereikendheid van de toelichtingen inzake risicobeheer te onderzoeken. Waar van toepassing hebben wij onze specialisten op het gebied van regelgeving en zorgplicht betrokken.

Ten slotte hebben wij de toelichtingen bij de niet-krediet gerelateerde voorzieningen beoordeeld om de naleving met de toelichtingsvereisten, zoals opgenomen in EU-IFRS, vast te stellen.

Belangrijke observaties

Wij zijn van mening dat de overige, niet-krediet gerelateerde, voorzieningen binnen een aanvaardbare bandbreedte zijn opgenomen en toegelicht in overeenstemming met EU-IFRS.

Stel uw jaarverslag zelf samen