Vorderingen op klanten

5. Vorderingen op klanten

Waarderingsgrondslagen voor vorderingen op klanten

Vorderingen op klanten worden gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode onder aftrek van bijzondere waardeverminderingen. Voormalig DBV hypotheken en indien van toepassing, aan deze hypotheken verbonden derivaten en financieringsverplichtingen, worden gewaardeerd op basis van reële waarde.

Voorzieningen vorderingen op klanten

Met betrekking tot de kredieten gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs wordt een voorziening uit hoofde van bijzondere waardevermindering getroffen indien er objectief bewijs bestaat dat de Volksbank niet in staat zal zijn om alle bedragen te incasseren die volgens de oorspronkelijke contractuele leningsvoorwaarden moeten worden ontvangen. Objectief bewijs is er bij betalingsachterstanden of als gevolg van een andere indicatie van een verliesgebeurtenis waardoor het onwaarschijnlijk is dat de klant aan de contractuele betalingen kan voldoen. Voor kredieten die individueel belangrijk zijn, is het bedrag van de voorziening gelijk aan het verschil tussen de boekwaarde en de netto contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen. Deze waarde is gelijk aan de verwachte toekomstige kasstromen, inclusief de bedragen die uit hoofde van garanties en onderpand worden gerealiseerd, verdisconteerd tegen de oorspronkelijke effectieve rente van de kredieten.

Homogene leninggroepen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs met een kleinere omvang per individuele lening (en overeenkomstig kredietrisico) zoals hypotheken en consumptieve kredieten worden op collectieve basis getoetst op bijzondere waardevermindering. Ditzelfde geldt voor kleinere bedrijfskredieten die op portefeuillebasis worden beheerd. De voorziening op basis van de collectieve benadering wordt bepaald met behulp van modellen, waaronder 'risk rating models', voor homogene pools van kredieten aan particulieren. De verliesfactoren die met behulp van dergelijke modellen worden ontwikkeld zijn gebaseerd op historische verliesgegevens van de Volksbank en worden aangepast op basis van actuele gegevens die, naar het oordeel van het management, van invloed zijn op de inbaarheid van de portefeuille op de beoordelingsdatum.

De voorziening voor waardeverminderingen dekt tevens verliezen in gevallen waar objectieve aanwijzingen erop duiden dat in onderdelen van de kredietportefeuille waarschijnlijke verliezen schuilen, waarvan de aanleiding voor het verlies op meetmoment (ultimo boekjaar) wel heeft plaatsgevonden, maar nog niet is geïdentificeerd (IBNR: 'incurred but not reported'). Hierbij wordt rekening gehouden met een Loss Identification Period van 10 maanden. Voor hypotheken en hypothecair gedekte (duurzame) financieringen zijn deze verliezen geschat op basis van historische verliespatronen van kredieten met risicokenmerken die vergelijkbaar zijn met die van andere kredieten in de portefeuille. Verliezen op niet-hypothecair gedekte (duurzame) leningen en overige vorderingen worden bepaald op basis van historische verliespatronen en de kredietwaardigheid van de kredietnemers.

Indien het bedrag van de bijzondere waardevermindering vervolgens daalt als gevolg van een gebeurtenis na de afboeking wordt de vrijval van de voorziening ten gunste gebracht van de winst- en verliesrekening. Wanneer een krediet oninbaar is, wordt dit onttrokken van de hiermee verband houdende voorziening voor bijzondere waardeverminderingen. Bedragen die daarna alsnog worden geïnd, worden in mindering gebracht op de dotatie aan de voorziening voor bijzondere waardeverminderingen in de winst- en verliesrekening.

Afschrijvingsbeleid

Tekorten na beëindiging en aflossing van de hypothecaire geldlening kunnen ontstaan als gevolg van een ontoereikende aflossing van het verschuldigde na een gedwongen of vrijwillig uitwinningstraject, of na een reguliere aflossing op grond van een door de bank (bij voorbaat) verleend royement (toezegging vanuit de bank dat wordt meegewerkt aan doorhaling van de hypothecaire inschrijving, ondanks het tekort na aflossing). Met betrekking tot hypothecaire geldleningen worden de volgende triggers onderscheiden die kunnen leiden tot een afschrijving:

  1. Kwijtschelding van verschuldigde bedragen

  2. Beëindiging en aflossing van de lening met een tekort

  3. Staken van restschuldincasso

  4. Optreden van operationele verliezen

Specificatie vorderingen op klanten

Vorderingen

Voorzieningen

Balanswaarde

in miljoenen euro's

2017

2016

2017

2016

2017

2016

Particuliere hypotheken

45.892

44.9381

-72

-114

45.820

44.824

Overige particulier

139

191

-28

-26

111

165

Mkb

786

909

-49

-74

737

835

Overige vorderingen

2.654

2.796

-

-

2.654

2.796

Totaal

49.471

48.834

-149

-214

49.322

48.620

  1. De Volksbank heeft de grondslagen voor verantwoording van boeterente uit hoofde van vroegtijdige renteherzieningen van hypotheken gewijzigd, de vergelijkende cijfers zijn hiervoor aangepast.

Voor meer informatie over de stelselwijziging verwijzen we naar de grondslagen Veranderingen in grondslagen, schattingen en presentatie.

De Volksbank heeft een deel van de hypothecaire vorderingen gesecuritiseerd. De uitstaande hoofdsom van de gesecuritiseerde portefeuille bedraagt € 13,8 miljard (2016: € 13,1 miljard), waarvan voor een bedrag van € 7,0 miljard (2016: € 5,8 miljard) aan obligaties op eigen boek wordt gehouden en er voor € 4,5 miljard (2016: € 4,5 miljard) een gedekte lening is verstrekt door Woonhuishypotheken B.V. Woonhuishypotheken is een volledige dochteronderneming van de Volksbank. Een verdere toelichting op de securitisatietransacties is opgenomen onder toelichting 14 Schuldbewijzen. Voor meer informatie over intragroep transacties zie toelichting 21 verbonden partijen. Meer informatie over de overgedragen en bezwaarde activa als gevolg van de securitisaties is te vinden in toelichting 22 Overgedragen en bezwaarde activa.

Een deel van de particuliere hypotheken wordt (tot 1 januari 2018) gewaardeerd tegen reële waarde waarbij waardemutaties via de winst- en verliesrekening lopen. Na 1 januari 2018 wordt deze portefeuille gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, in lijn met de overige hypotheken. De boekwaarde van deze hypotheken bedraagt € 1.688 miljoen (2016: € 1.850 miljoen) en het maximale kredietrisico bedraagt € 1.517 miljoen (2016: € 1.667). Dit deel van de vorderingen op klanten is opgenomen in level 3.

Onder de overige vorderingen heeft € 702 miljoen (2016: € 725 miljoen) betrekking op vorderingen op verzekeraar VIVAT. Binnen het securitisatieprogramma van de Volksbank worden spaarhypotheken gesecuritiseerd, waarbij de spaarpolis bij VIVAT loopt en de hypotheek bij de Volksbank. Hierbij ontvangt VIVAT een onderhandse lening van de bank ter financiering van haar (sub-)participaties in de securitisatie-entiteiten. Onder toelichting 12 Overige schulden aan klanten is hetzelfde bedrag als financiering door VIVAT opgenomen.

Verloop vorderingen op klanten 2017 (bruto)

in miljoenen euro's

Particuliere hypotheken

Overige particulier

Mkb

Overige vorderingen

Totaal

Openingsbalans

44.938

191

909

2.796

48.834

Verstrekkingen

5.4341

-

35

9.3532

14.822

Aflossingen

-4.2241

-

-158

-9.4852

-13.867

Reële waardemutatie als gevolg van hedge accounting

-238

-

-

-3

-2413

Valutakoersverschillen

-

-

-

-6

-6

Reële waardemutatie hypotheken via W&V

-12

-

-

-

-12

Mutatie rekening-courant

-

-52

-

-

-52

Overige mutaties

-6

-

-

-1

-7

Eindbalans

45.892

139

786

2.654

49.471

  1. De verstrekkingen en aflossingen worden inclusief omzetting gepresenteerd. Voor verstrekkingen is dit een bedrag van € 178 miljoen en voor aflossingen -/- € 242 miljoen.
  2. Dit betreffen kortlopende deposito's bij met name overheden en pensioenfondsen waarbij de verstrekkingen en aflossingen op dagbasis worden geadministreerd.
  3. De reële waarde als gevolg van hedge accounting kent ultimo 2017 een stand van € 274 miljoen (2016: € 515 miljoen).

De mutatie rekening-courant van € 52 miljoen (2016: € 28 miljoen) betreft kortlopende uitzettingen.

Verloop vorderingen op klanten 2016 (bruto)

in miljoenen euro's

Particuliere hypotheken

Overige particulier

Mkb

Overige vorderingen

Totaal

Openingsbalans

45.044

219

1.089

3.256

49.608

Stelselwijziging

271

-

-

-

27

Verstrekkingen

3.8592

-

20

11.3603

15.239

Aflossingen

-3.8622

-

-200

-11.8303

-15.892

Reële waardemutatie als gevolg van hedge accounting

-85

-

-

8

-774

Valutakoersverschillen

-

-

-

1

1

Reële waardemutatie hypotheken via W&V

-4

-

-

-

-4

Mutatie rekening-courant

-

-28

-

-

-28

Overige mutaties

-41

-

-

1

-40

Eindbalans

44.938

191

909

2.796

48.834

  1. De Volksbank heeft de grondslagen voor verantwoording van boeterente uit hoofde van vroegtijdige renteherzieningen van hypotheken gewijzigd, de vergelijkende cijfers zijn hiervoor aangepast.
  2. De verstrekkingen en aflossingen worden inclusief omzetting gepresenteerd. Voor verstrekkingen is dit een bedrag van € 169 miljoen en voor aflossingen -/- € 247 miljoen.
  3. Dit betreffen kortlopende deposito's bij met name overheden en pensioenfondsen waarbij de verstrekkingen en aflossingen op dagbasis worden geadministreerd.
  4. De reële waarde als gevolg van hedge accounting kent ultimo 2016 een stand van € 515 miljoen (2015: € 593 miljoen).

Verloop specifieke voorziening vorderingen op klanten

Particuliere hypotheken

Overige particulier

Mkb

Totaal

in miljoenen euro's

2017

2016

2017

2016

2017

2016

2017

2016

Openingsbalans

80

207

25

33

70

95

175

335

Onttrekkingen

-22

-75

-5

-9

-19

-26

-46

-110

Dotaties

17

23

7

3

10

12

34

38

Vrijvallen

-33

-79

-

-2

-17

-15

-50

-96

Overige mutaties

2

4

-

-

3

4

5

8

Eindbalans

44

80

27

25

47

70

118

175

Verloop IBNR voorziening vorderingen op klanten

Particuliere hypotheken

Overige particulier

Mkb

Totaal

in miljoenen euro's

2017

2016

2017

2016

2017

2016

2017

2016

Openingsbalans

34

50

1

2

4

4

39

56

Onttrekkingen

-1

-7

-

-

-

-

-1

-7

Dotaties

10

13

-

-

-

-

10

13

Vrijvallen

-15

-22

-

-1

-2

-

-17

-23

Eindbalans

28

34

1

1

2

4

31

39

De totale voorziening voor vorderingen op klanten daalde tot € 149 miljoen, van € 214 miljoen ultimo 2016. Zowel de particuliere hypotheekportefeuille als de mkb-portefeuille droegen bij aan deze daling, waarmee ze de verbeterde marktontwikkelingen weerspiegelen. Dit is verder toegelicht in toelichting 3 Risicobeheer, kapitaal en liquiditeitsmanagement.

Stel uw jaarverslag zelf samen