Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening

Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening

Grondslagen voor de geconsolideerde jaarrekening

Dit hoofdstuk beschrijft de voornaamste grondslagen en belangrijke schattingen of veronderstellingen die zijn gehanteerd door de Volksbank voor de opstelling van de jaarrekening. Een grondslag of belangrijke schatting die betrekking heeft op een specifieke balans of winst- en verliesrekeningpost, is opgenomen in de toelichting van de desbetreffende post.

Om daar waar mogelijk toelichtingen te combineren en herhaling te voorkomen, zijn de vereiste IAS 1 en IFRS 7 toelichtingen omtrent risico's met betrekking tot financiële instrumenten geïntegreerd. Deze toelichtingen zijn opgenomen in hoofdstuk 3 Risicobeheer, kapitaal- en liquiditeitsmanagement. Deze toelichtingen zijn een integraal deel van de geconsolideerde jaarrekening en voldoen aan de IFRS vereisten.

Algemene informatie

De Volksbank N.V. (hierna te noemen 'de Volksbank'), opgericht en gevestigd in Nederland, is een naamloze vennootschap naar Nederlands recht. Het adres van de statutaire zetel van de Volksbank is Croeselaan 1, 3521 BJ Utrecht (KvK 16062338).

Alle aandelen in de Volksbank worden gehouden door de Volksholding B.V. (hierna te noemen ‘de Volksholding'). De Volksholding is de moedermaatschappij van de Volksbank. Alle aandelen in de Volksholding worden gehouden door Stichting administratiekantoor beheer financiële instellingen (NLFI).

Vaststelling jaarrekening

De geconsolideerde jaarrekening van de Volksbank voor het jaar eindigend op 31 december 2017 is opgesteld door de Directie en goedgekeurd voor publicatie na instemming van de Raad van Commissarissen op 7 maart 2018. De jaarrekening wordt ter vaststelling voorgelegd aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders die op 19 april 2018 plaats vindt. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders heeft de mogelijkheid om de jaarrekening te wijzigen.

Op basis van de statuten van de Volksholding is, voor de vaststelling van de (geconsolideerde) jaarrekening van de Volksbank door de Raad van Bestuur van de Volksholding, de voorafgaande goedkeuring van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de Volksholding (NLFI) vereist.

Gehanteerde grondslagen

Overeenstemming verklaring toepassing IFRS

De Volksbank stelt de geconsolideerde jaarrekening op conform de International Financial Reporting Standards (IFRS) zoals aanvaard binnen de Europese Unie (EU). Op grond van de geboden mogelijkheid in het Burgerlijk Wetboek 2, Titel 9, stelt de Volksbank haar enkelvoudige jaarrekening op volgens dezelfde grondslagen als die worden gebruikt in de geconsolideerde jaarrekening.

Wijzigingen in gepubliceerde standaarden en interpretaties effectief in 2017

In 2017 werden de volgende standaarden en interpretaties, uitgegeven door respectievelijk de International Accounting Standards Board (IASB) en de IFRS Interpretations Committee (IFRIC), verplicht en door de Europese Unie aanvaard en van toepassing in het huidige boekjaar. Tenzij ander aangegeven, hebben de wijzigingen geen materiële invloed op de geconsolideerde jaarrekening.

  • Amendments to IAS 12 Recognition of deferred tax assets for unrealised losses (EU-endorsed)

  • Amendments to IAS 7: Disclosure initiative (EU-endorsed)

Interpretaties van bestaande standaarden of wijzigingen in standaarden, maar nog niet effectief in 2017

De volgende nieuwe standaarden, wijzigingen in bestaande standaarden en interpretaties, gepubliceerd voor 1 januari 2017 en effectief vanaf het verslagjaar 2018 of later, worden niet vervroegd toegepast door de Volksbank.

  • IFRS 9 Financial Instruments (EU-endorsed)

  • IFRS 15 Revenue from contracts with Customers (EU-endorsed)

  • IFRS 16 Leases (EU-endorsed)

  • IFRS 17 Insurance Contracts

  • Clarification to IFRS 15: Revenue from contracts with customers

  • Amendments to IFRS 2: classification and measurement of share based payment transactions

  • Amendments to IFRS 4: applying IFRS 9 financial instruments with IFRS 4 Insurance Contracts (EU-endorsed)

  • Annual improvements to IFRSs 2014-2016 (EU-endorsed)

  • Amendments to IAS 40: Transfers of investment property

  • Amendments to IFRS 9: Prepayment features with negative compensation

  • Amendments to IAS 28: Long term interests in associates and joint ventures

  • IFRIC 22 Foreign Currency Transactions and Advance Consideration

  • IFRIC 23 Uncertainty over Income Tax Treatments

De meest relevante veranderingen die een materiele impact op de jaarrekening van de Volksbank zouden kunnen hebben worden hieronder toegelicht.

IFRS 15 Revenue from Contracts with Customers

IFRS 15 is van kracht vanaf 1 januari 2018. IFRS 15 introduceert een nieuwe systematiek van opbrengst toewijzing aan een deel van een contract en daarmee verbonden opbrengsterkenning op een moment. Het basisprincipe is dat een onderneming opbrengsten moet verantwoorden voor geleverde goederen of diensten ter hoogte van een bedrag dat de vergoeding weerspiegelt die de onderneming verwacht te ontvangen in ruil voor die goederen of diensten. Om dit principe toe te passen moet de onderneming de volgende stappen doorlopen:

  1. identificeren van het contract met een klant;

  2. identificeren en separeren van de prestatieverplichtingen;

  3. bepalen van de transactieprijs;

  4. alloceren van de transactieprijs naar de individuele prestatieverplichtingen;

  5. omzet verantwoorden als aan prestatieverplichtingen is voldaan doordat zeggenschap/control is overgedragen aan de klant.

De voorschriften van IFRS 15 zijn echter niet van toepassing op contracten die binnen het toepassingsgebied van lease- of financiële instrumenten standaarden vallen. Verwacht wordt dat IFRS 15 geen significante impact op de geconsolideerde jaarrekening van de Volksbank zal hebben.

IFRS 16 Leases

IFRS 16, de nieuwe standaard voor leases wordt van kracht op 1 januari 2019. IFRS 16 vervangt IAS 17 Leases en verwijdert het onderscheid tussen “operationele” en “financiële” lease. Het vereist huurders om bijna alle leases op de balans op te nemen, waardoor het recht om het actief te gebruiken voor een bepaalde afgesproken periode en de bijbehorende schuld voor toekomstige betalingen ook tot uiting komt. De impact van IFRS 16 op de jaarrekening is naar verwachting beperkt.

IFRS 9 FINANCIAL INSTRUMENTS

IFRS 9 is van kracht vanaf 1 januari 2018. Nadere toelichting IFRS 9 staat opgenomen in dit hoofdstuk.

Veranderingen in grondslagen, schattingen en presentatie

Stelselwijziging

Verantwoording boeterente uit hoofde van vroegtijdige renteherzieningen van hypotheken

De Volksbank heeft besloten haar grondslagen voor financiële verslaggeving met betrekking tot de timing van de verantwoording van boeterentes uit hoofde van vroegtijdige renteherzieningen van hypotheken te wijzigen met terugwerkende kracht. De vergelijkende cijfers over 2016 zijn hiervoor aangepast. Deze stelselwijziging draagt bij aan een consistente verantwoording van boeterentes naar de toekomst toe, aangezien het voormalige stelsel van verantwoording niet langer zal zijn toegestaan onder toepassing van IFRS 9 vereisten vanaf 2018. Om zo optimaal consistent en transparant de impact voor de jaren 2017 en vergelijkende cijfers 2016 te kunnen duiden heeft de Volksbank vooruitlopend hierop ervoor gekozen om deze wijziging reeds in 2017 door te voeren, aangezien het gewijzigde stelsel ook onder IAS 39 is toegestaan. Deze stelselwijziging leidt tot meer relevante informatie.

De wijziging in de grondslagen voor financiële verslaggeving heeft een positieve impact (na aftrek van belastingen) van € 20 miljoen op het totaal eigen vermogen op 31 december 2016 (2017: € 40 miljoen). Verder is het netto resultaat over 2016 met € 20 miljoen toegenomen (2017: € 20 miljoen). De impact op het eigen vermogen per 1 januari 2016 is nihil.

Impact stelselwijziging per balanspost

in miljoenen euro's

Vorderingen op
klanten

Belasting-
verplichting

Eigen
vermogen

Stand 31 december 2016

-

-

-

Effect op winst en verliesrekening

27

7

20

Aangepaste stand 31 december 2016

27

7

20

Stand 31 december 2017

27

7

20

Effect op winst en verliesrekening

26

6

20

Impact op stand 31 december 2017

53

13

40

Impact op interestbaten en belastingen

in miljoenen euro's

31-dec-2016

31-dec-2017

Effect op interestbaten

27

26

Effect op belastingen

7

6

Toename van winst voor de periode

20

20

Impact op eigen vermogen

in miljoenen euro's

31-dec-2016

31-dec-2017

Toename van winst voor de periode

20

20

Toename van totaal eigen vermogen na belasting voor de periode

20

20

Schattingswijzigingen

Vervroegde aflossingen hypotheken

De voorspelling van het renteresultaat en de meting van het renterisico zijn afhankelijk van de exacte timing van cashflows van alle balansposten. Voor onder meer hypotheken is timing van de cashflows niet volledig af te leiden uit de contracten. Een deel van onze hypotheekklanten zal immers voor de contractuele einddatum van de hypotheek vervroegd aflossen in verband met verhuizing, rentemiddeling etc. Voor hypotheken is een gedragsmodel in gebruik dat de contractuele cashflows van hypotheken vertaalt in de gedragsmatig verwachte cashflows. Dit is het prepaymentmodel hypotheken. In 2017 is het prepayment model voor hypotheken vervangen door een nieuw model.

Het nieuwe model heeft de volgende eigenschappen:

  • Het model maakt een voorspelling op individueel lening niveau. Hierbij worden alle relevante eigenschappen van de lening meegenomen zoals leeftijd en hoogte van de hypotheekcoupon.

  • Het model houdt rekening met de huidige marktomstandigheden zoals de hoogte van de hypotheekrente op de Nederlandse markt en de omvang van de woningmarkt.

  • Ten slotte is het model forward looking: een voorspelling van de rente-omgeving en woningmarkt wordt meegenomen door het nieuwe model.

Het nieuwe model heeft aanzienlijke impact op de meting van het renterisico van de Volksbank. Omdat de risk appetite van de Volksbank niet is veranderd, is de duration van het eigen vermogen ten tijde van de introductie van het nieuwe model bijgestuurd tot het niveau van voor de modelwijziging.

De wijziging heeft in 2017 een positieve impact van € 12 miljoen op de reële waarde van de fair value DBV hypotheken. Deze wijziging heeft ook effect op de toekomstige reële waarde van de fair value DBV hypotheken. Dit effect is afhankelijk van de ontwikkeling van de prepayment rate en is derhalve praktisch onmogelijk in te schatten.

Portfolio hedge accounting

Fair value hedge accounting wordt door de Volksbank gebruikt om de accounting mismatch van derivaten in de financiële verslaggeving te voorkomen. Eén van de aspecten van hedge accounting is het amortiseren van de verandering van de boekwaarde van de afgedekte posities. Deze veranderingen in de boekwaarde ontstaan gedurende de looptijd van de hedge en moeten na het reguliere afbreken van een hedge worden geamortiseerd.

Voor het amortiseren van de veranderingen in boekwaarde bij portfolio fair value hedges was een methodiek in gebruik gebaseerd op de gemiddelde looptijdverdeling van de gehele afgedekte portefeuille. Gedurende 2017 is deze methodiek verfijnd. De verfijnde aanpak baseert de amortisatietermijn op de onderliggende resterende rentetypische looptijd van het afgedekte item waardoor elke individuele verandering in de boekwaarde over de eigen looptijd-bucket wordt geamortiseerd.

Deze wijziging heeft impact op de toekomstige amortisatie van veranderingen in de boekwaarde bij fair value hedges. Dit effect is afhankelijk van de toekomstige fair value hedges en is derhalve praktisch onmogelijk in te schatten.

De wijziging heeft niet geleid tot materiële winst- en verliesrekening impact voor 2017.

Presentatiewijzigingen

De negatieve rentelasten op passiva zijn met ingang van 2017 geherclassificeerd naar de rentebaten. De vergelijkende cijfers zijn hiervoor aangepast.

De niet-direct opeisbare tegoeden bij De Nederlandsche Bank (DNB) zijn geherclassificeerd van ‘Kas en kasequivalenten’ naar ‘Vorderingen op banken’. De vergelijkende cijfers zijn hiervoor aangepast.

Gehanteerde grondslagen bij de opstelling van de jaarrekening

De hierna uiteengezette grondslagen voor financiële verslaggeving zijn consistent toegepast voor alle gepresenteerde perioden in deze geconsolideerde jaarrekening. De grondslagen voor financiële verslaggeving zijn door alle tot de Volksbank behorende entiteiten uniform gehanteerd.

Functionele en rapporteringsvaluta

De geconsolideerde jaarrekening luidt in miljoenen euro’s (€). De euro fungeert als functionele en rapporteringsvaluta van de Volksbank. Alle financiële informatie gepresenteerd in euro’s is afgerond naar het dichtstbijzijnde miljoen, tenzij anders aangegeven. Tellingen zijn gebaseerd op de niet afgeronde bedragen.

Significante waarderingsgrondslagen

Algemeen

Het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening vereist dat de Volksbank schattingen en veronderstellingen maakt, gebaseerd op complexe en subjectieve aannames en inschattingen. Deze schattingen zijn van materiële invloed op de omvang van de gerapporteerde activa en verplichtingen en de voorwaardelijke activa en verplichtingen op de datum van de geconsolideerde jaarrekening en de gerapporteerde baten en lasten over de verslagperiode. Hierbij beoordeelt het management situaties op basis van beschikbare informatie en financiële gegevens die in de toekomst kunnen wijzigen. Hoewel deze schattingen naar beste weten van het management worden gemaakt, kunnen de feitelijke uitkomsten afwijken van die schattingen en het gebruik van andere veronderstellingen of gegevens kan resulteren in materieel andere resultaten.

De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden periodiek beoordeeld. De impact hiervan wordt opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien, of in de periode van herziening en toekomstige perioden, indien de herziening gevolgen heeft voor zowel de verslagperiode als toekomstige perioden. De belangrijkste waarderingsgrondslagen waarbij gebruik wordt gemaakt van schattingen betreffen het bepalen van reële waarden van financiële activa en verplichtingen, het vaststellen van bijzondere waardeverminderingen en het vaststellen van de overige voorzieningen.

Voor gedetailleerde informatie en toelichting op de schattingen en veronderstellingen wordt verwezen naar de volgende paragrafen en de toelichting op de jaarrekeningposten.

Gebruik van schattingen en veronderstellingen bij de opstelling van de jaarrekening

Bij een aantal balansposten is de waardering in sterke mate onderhevig aan het gebruik van schattingen en veronderstellingen. Een nadere verduidelijking hiervan wordt gegeven bij de specifieke grondslagen van de balansposten. Het gebruik van schattingen en veronderstellingen bij de reële waardebepaling van financiële instrumenten, welke betrekking hebben op zowel de balanswaarderingen als toelichtingen, heeft betrekking op de volgende onderdelen:

Basis voor consolidatie

Groepsmaatschappijen, dat wil zeggen de vennootschappen en andere entiteiten (met inbegrip van zogenoemde special purpose entities) waarover de Volksbank direct of indirect ‘control’ uitoefent, worden in de consolidatie betrokken in overeenstemming met IFRS 10 Consolidated Financial Statements.

Groepsmaatschappijen worden integraal in de consolidatie betrokken vanaf het moment waarop de Volksbank control heeft, tot aan het moment waarop deze eindigt. Deze groepsmaatschappijen worden integraal geconsolideerd, waarbij gebruik wordt gemaakt van de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling van de Volksbank.

Eliminatie van transacties bij consolidatie

Intragroepstransacties, -verhoudingen en niet-gerealiseerde resultaten op transacties tussen groepsmaatschappijen worden geëlimineerd bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening.

Niet-gerealiseerde winsten op transacties tussen de Volksbank en haar geassocieerde deelnemingen worden geëlimineerd voor het belang van de Volksbank in deze investeringen.

Niet-gerealiseerde verliezen worden op dezelfde wijze geëlimineerd als niet-gerealiseerde winsten, maar slechts voor zover er geen aanwijzing is voor een bijzondere waardevermindering.

Vreemde valuta

Transacties in vreemde valuta worden bij de eerste verwerking omgerekend naar euro’s tegen de wisselkoers op de transactiedatum. Monetaire balansposten in vreemde valuta worden omgerekend naar euro’s tegen de wisselkoers per balansdatum. Koersverschillen die optreden bij de afwikkeling van deze transacties dan wel bij de omrekening van monetaire balansposten uitgedrukt in vreemde valuta worden verantwoord in de winst- en verliesrekening onder resultaat uit beleggingen of resultaat financiële instrumenten, afhankelijk van de balanspost waarop deze betrekking hebben.

Administratieve verwerking op basis van de transactiedatum en de afwikkelingsdatum

Alle volgens standaardmarktconventies afgewikkelde aan- en verkopen van financiële instrumenten worden op de transactiedatum verwerkt, dat wil zeggen de datum waarop de Volksbank zich verbindt om het actief of de verplichting te kopen of verkopen. Voor “vorderingen op klanten” en "schulden aan klanten" wordt afwikkelingsdatum gehanteerd.

Niet langer opnemen in de balans (derecognition)

Een financieel actief wordt niet langer opgenomen wanneer de rechten op de kasstromen uit het actief zijn verlopen. De Volksbank neemt deze activa ook niet op indien zij zowel het actief heeft overgedragen als de overdracht in aanmerking komt voor verwijdering van de balans. Een overdracht komt in aanmerking voor verwijdering van de balans, indien:

  • de Volksbank nagenoeg alle risico’s en voordelen van het actief heeft overgedragen; of

  • de Volksbank de risico’s en voordelen niet heeft overgedragen noch behouden, echter de zeggenschap over dit actief wel is overgedragen.

Een financiële verplichting wordt niet langer op de balans opgenomen wanneer aan de verplichting is voldaan, geannuleerd of is verlopen. Indien een bestaande financiële verplichting wordt vervangen door een andere verplichting van dezelfde geldgever tegen wezenlijk andere voorwaarden, of als de voorwaarden van een bestaande verplichting aanzienlijk worden gewijzigd, wordt een dergelijke vervanging of wijziging behandeld als niet langer opnemen van de oorspronkelijke verplichting in de balans en is de opname van een nieuwe verplichting in de balans vereist. Het verschil tussen de boekwaarde van de oorspronkelijke financiële verplichting en de betaalde vergoeding wordt in de winst- en verliesrekening opgenomen.

Saldering van financiële instrumenten

Financiële activa en verplichtingen worden gesaldeerd gepresenteerd in de balans wanneer er een juridisch afdwingbaar recht bestaat om de opgenomen bedragen te verrekenen en ook het voornemen bestaat om de bedragen gesaldeerd af te wikkelen, of het actief en de verplichting tegelijkertijd af te wikkelen. Van een afdwingbaar recht om te salderen is sprake mits: het niet afhankelijk is van een toekomstige gebeurtenis en het juridisch afdwingbaar is onder normale omstandigheden als ook bij faillissement. Indien niet aan deze voorwaarden wordt voldaan vindt geen saldering plaats.

Kasstroomoverzicht

Het kasstroomoverzicht wordt opgesteld volgens de indirecte methode waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen kasstromen uit bedrijfs-, investerings- en financieringsactiviteiten. Kasstromen in vreemde valuta worden omgerekend tegen de wisselkoers op de transactiedatum. Bij de kasstroom uit bedrijfsactiviteiten wordt het resultaat voor belastingen gecorrigeerd voor baten en lasten die niet hebben geresulteerd in ontvangsten en uitgaven in hetzelfde boekjaar en voor wijzigingen in voorzieningen en overlopende posten.

Investeringen in deelnemingen worden vermeld onder de kasstroom uit investeringsactiviteiten. De op acquisitiedatum aanwezige liquide middelen worden op de aankoopprijs in mindering gebracht.

In het kader van het kasstroomoverzicht zijn de kas en kasequivalenten gedefinieerd conform de balanspost kas en kasequivalenten.

Stel uw jaarverslag zelf samen