Trends en ontwikkelingen

1.3. Trends en ontwikkelingen

De Volksbank houdt bij het bepalen van de strategie rekening met ontwikkelingen en trends in de maatschappij, in de sector en bij de Volksbank zelf. Uitgangspunt voor onze strategie is dat deze altijd aansluit bij het gedachtegoed van de gedeelde waarde. We spelen in op kansen, en waar we risico’s zien of verwachten, nemen we passende maatregelen (zie ook hoofdstuk 3 Risicobeheer, kapitaal- en liquiditeitsmanagement).

Maatschappelijke ontwikkelingen

Vertrouwen in de financiële sector licht gestegen

Het vertrouwen van klanten in banken is licht gestegen ten opzichte van vorig jaar (van 2,8 naar 2,9 op een schaal van 5), maar is nog steeds laag. Dat is gebleken uit de derde editie (2017) van de jaarlijkse Vertrouwensmonitor, uitgevoerd door de Nederlandse Vereniging van Banken. Klanten hebben opnieuw meer vertrouwen in hun eigen bank dan in banken in het algemeen. Consumenten geven aan dat ‘open en eerlijk zijn’ de belangrijkste factor is die bepaalt of ze vertrouwen hebben in een bank. Op deze factor hebben de consumenten afgelopen jaar een voldoende gegeven. Uit het onderzoek blijkt ook dat banken ten opzichte van andere sectoren (zoals de wetenschap, overheid en gezondheidszorg) wat betreft vertrouwen een middenpositie innemen. Voor de Volksbank betekent dit dat ze de kans heeft zich sterker te profileren als maatschappelijke bank. Lees meer over de merkenscores in de vertrouwensmonitor in paragraaf 2.3 Voortgang van de strategie - Ontwikkeling gedeelde waarde.

Niet alle Nederlandse consumenten voldoende financieel weerbaar

In 2017 komt - voor het eerst sinds 2008 - de groei van de Nederlandse economie boven de 3% uit. Voor 2018 wordt ook een sterke groei voorzien: 2,5%. Berekeningen in het Regeerakkoord (kabinet Rutte III) laten zien dat veel groepen erop vooruit gaan. Desondanks blijft de financiële weerbaarheid van Nederlanders een belangrijk aandachtspunt. Eén op de vijf Nederlanders heeft te maken met serieuze betaalachterstanden. In toenemende mate zijn te hoge vaste lasten de oorzaak, aldus het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud), en gaat het niet om nalatigheid. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) concludeerde eerder in een rapport dat de overheid er onvoldoende in slaagt burgers te beschermen tegen schulden en hun financiële zelfredzaamheid te hoog inschat. Voor de Volksbank is het vergroten van de financiële weerbaarheid daarom van groot belang.

Klimaat hoger op de agenda

De samenleving vraagt banken hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen bij de keuze van hun investeringen. Consumenten kiezen steeds meer voor verantwoorde producten, zoals beleggingsfondsen die investeren in schone energie en maatschappelijke startups. Dat verwachten ze ook van hun bank.

Ook in de politiek is er meer aandacht voor klimaatrisico's. In het Regeerakkoord is het klimaat een belangrijk onderwerp. Wereldwijd zetten veel landen zichtbare stappen in het kader van het klimaatverdrag van Parijs (2015). Zo heeft het Noorse staatspensioenfonds aangekondigd te overwegen te stoppen met al zijn olie- en gasbeleggingen.

De bewustwording groeit ook dat de impact van investeringen op het klimaat in kaart moet worden gebracht. De negatieve invloed moet omlaag. Investeringen in schone energie komen hoger op de agenda te staan. De Volksbank blijft zich nadrukkelijk profileren als duurzame bank.

Ontwikkelingen in de sector

Rente blijft op historisch laag niveau

Sinds de financiële crisis zijn de rentestanden gedaald naar historisch lage niveaus. Hoewel er inmiddels een lichte opwaartse beweging is ingezet, lijkt er vooralsnog geen zicht op een spoedige terugkeer naar oude niveaus. In navolging van de lage rentestanden op de internationale geld- en kapitaalmarkten zijn in Nederland de rentestanden op de spaar- en hypotheekmarkten eveneens historisch laag.

De lage rente omgeving heeft geleid tot een ruim aanbod aan hypothecair geld en ook tot een hoge vraag van klanten naar langere looptijden. Dit leidt tot druk op de rentemarges in de Nederlandse hypothekenmarkt. Daarnaast is de afgelopen jaren sprake geweest van sterk gestegen huizenprijzen. Bij een correctie op de financiële markten kunnen huizenprijzen weer gaan dalen met als mogelijk gevolg een stagnerende huizenmarkt.

De Volksbank heeft in haar strategische heroriëntatie een aantal maatregelen gedefinieerd die de druk op de rente-inkomsten moet verlichten.
We willen wegblijven van een concurrentieslag om de laagste prijs. Enerzijds doen we dat door te benadrukken dat we een onderscheidende identiteit hebben als maatschappelijke bank, met een hoge kwaliteit dienstverlening. Anderzijds willen we een passende rente bieden en rendement behouden. De focus op eenvoudige en efficiënte processen en de versterking van onze identiteit dragen hieraan bij.

Toetreders veranderen de markt

In 2018 zal PSD2 van kracht worden. Mede hierdoor zal de concurrentie op de financiële retailmarkten de komende jaren toenemen. De Europese wetgeving beoogt het vergroten van de concurrentie op het gebied van betaaldiensten. Naast de gevestigde binnenlandse partijen zijn er toetreders die rechtstreeks en op een vernieuwende manier zaken doen met de consument. Ze bieden bijvoorbeeld alternatieve of innovatieve betaaldiensten.

Dergelijke ontwikkelingen zien we ook bij hypotheken, een productgroep die van groot belang is voor de Volksbank. Pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen hebben zich de afgelopen jaren op de hypotheekmarkt gevestigd. Deze partijen waren op zoek naar laag risico en goed renderende beleggingen. De toetreders zetten marges onder druk. Dit wordt versterkt door de grotere vraag naar hypotheken met een rentevaste periode langer dan tien jaar, een marktsegment waarin zowel verzekeraars als pensioenfondsen een sterke positie hebben verworven. Mogelijk kan de nieuwe BCBS-regelgeving (Basel Committee on Banking Supervision), waardoor de risicogewogen activa van hypotheken bij banken toenemen, weer leiden tot enige toename van de marges. Meer concurrentie is voor consumenten echter goed nieuws, dit leidt tot lagere prijzen en een verbeterde dienstverlening.

De Volksbank gaat haar dienstverlening mede hierom verder innoveren. We hebben het voordeel dat we beschikken over een solide IT-platform. Hiermee bedienen we onze klanten met verschillende merken en kanalen. Daardoor zijn we wendbaar en verkeren we in een goede positie om vernieuwing door te voeren in onze dienstverlening. Een belangrijk element hierin is dat we samenwerken met andere partijen.

Blijvend beroep op verandervermogen

De omgeving waarin banken opereren verandert sterk. Hierop moeten we continu anticiperen en we moeten ervoor zorgen dat we ons vermogen om te veranderen structureel vergroten. In 2017 hebben we in dit licht ons IT-systeemlandschap onderzocht. We verwachten in 2018 hierin de eerste wijzigingen door te voeren, waarmee we ons verandervermogen vergroten.

Ontwikkelingen in regelgeving en toezicht

Wet- en regelgeving zal verder toenemen

Banken zijn werkzaam in een omgeving die sterk is gekaderd door wet- en regelgeving. Regelgevers leggen eisen en voorwaarden op onder meer op het gebied van kapitaal- en liquiditeitspositie, corporate governance, cultuur en gedrag. Dit moet de weerbaarheid van individuele banken en de stabiliteit van het financiële systeem verhogen. Maar regels zijn er ook om de consument beter te beschermen en te voorkomen dat de maatschappij de eventuele lasten van problemen bij banken moet dragen.

De wet- en regelgeving en richtlijnen zijn verder uitgebreid, met onder meer de voltooiing van het herziene Basel III raamwerk (ook wel Basel IV genoemd). Basel IV zal na implementatie in wet- en regelgeving met name invloed hebben op het aan te houden kapitaal. Door Basel IV moet in de toekomst (infasering tussen 2022 en 2027) voor hypotheekportefeuilles meer risicogewogen kapitaal worden aanhouden dan nu nog het geval is.

De verdere uitbreiding van wet- en regelgeving vraagt continue aandacht van het management en een breed gedragen bewustzijn in de organisatie. Ook in 2018 merken wij deze invloed op onze bedrijfsvoering. We zullen onder andere beleid, procedures en documentatie moeten aanpassen.

Betere beheersing van de organisatie

De eisen die aan onze processen worden gesteld staan onder invloed van consumentenverwachtingen, concurrentie, toezicht en regelgeving. Consumenten verlangen snel inzicht in hun bankzaken, correcte verwerking van transacties en deskundige beantwoording van productaanvragen en informatieverzoeken. Dit moet de bank leveren. Meer concurrentie op onze deelmarkten en een druk op renteresultaten verlagen het rendement. Dit vraagt om extra aandacht voor de kosten om klanten te bedienen. Tijdens onze strategische heroriëntatie in 2016 hebben we van de implementatie van eenvoudige en efficiënte processen een strategische pijler gemaakt: Eenvoud & Efficiency.

Technologische ontwikkelingen

Fintech als constante factor

De snelheid van technologische ontwikkelingen in onze sector (fintech) zet onverminderd door. Slimme technologie wordt benut om klantbehoeften in te vullen. De bancaire industrie verandert hierdoor in rap tempo. Een grote groep startups en scale-ups, en soms ook partijen van buiten de financiële sector, richten zich op innovatieve fintech-toepassingen. Ze wijken af van de traditionele werkwijze van banken en lijken met hun innovatieve en soms disruptieve bedrijfsmodellen steeds meer klanten te vinden. Fintech-bedrijven zijn een constante factor geworden in de bancaire industrie. In de waardeketen lijken fintech-bedrijven vooral gericht op het beheren van het klantcontact. Hierdoor vormen zij een strategische bedreiging. Door samenwerking met fintech-partijen kunnen wij deze bedreiging omzetten in kansen.

Technologieën als ‘machine learning’ en ‘data analytics’ (big data) hebben hun waarde inmiddels bewezen. De uitdaging is om deze technologieën toekomstbestendig in te passen in onze bancaire processen. We zien vooral toepassingsmogelijkheden die zijn gericht op het verhogen van de klantbeleving en snellere analysemogelijkheden, zoals bij het verstrekken van een hypotheek. Technologie is in onze visie ondersteunend aan de missie van de Volksbank. We blijven inzetten op menselijk contact als belangrijke onderscheidende factor in de klantbeleving.

Belang van data groeit

De automatisering en digitalisering van de financiële dienstverlening gaan steeds verder. Data vormen de kern van een bank. De klanten zijn en blijven niettemin eigenaar van hun data. Ze verwachten, online en mobiel, real-time inzicht te hebben in hun gegevens. Nieuwe Europese wetgeving (PSD2) biedt klanten de mogelijkheid ervoor te kiezen dat banken persoonlijke financiële data beschikbaar stellen aan derden. Toetreders die van origine geen bank zijn passen de nieuwste technologieën toe bij data-analyse op omvangrijke bestanden (big data). Ze ontwikkelen hiermee diensten die voorzien in een actuele behoefte van consumenten. De privacy van klanten blijft bij al deze ontwikkelingen volop in de belangstelling staan. Wij als de Volksbank vinden dat het eigendom van de klantdata bij de klant zelf ligt en de klant zelf moet bepalen met wie data gedeeld wordt. Dit hebben wij vastgelegd in onze datavisie.

Dreiging cybercrime groeit

De dreiging van cybercrime is hoog, en we verwachten dat die zal toenemen. Banken worden continu geconfronteerd met verschillende vormen van cyberaanvallen. Doelgerichte aanvallen zijn inmiddels een bekend verschijnsel. De combinatie van cybercrime (malware, phishing, social engineering) en infiltratietechnieken wordt gebruikt voor financieel voordeel, diefstal van gegevens of verstoring van de dienstverlening. Ook aan banken gerelateerde dienstverlening (bijvoorbeeld internationaal betalingsverkeer, SWIFT) ondervindt last van cybercriminaliteit.
Banken vormen een belangrijke schakel in het dagelijks economisch verkeer. De maatschappij moet erop kunnen vertrouwen dat geld en gegevens bij hen in goede handen zijn en dat de bancaire dienstverlening niet hapert. De Volksbank heeft onverminderd aandacht voor de bestrijding en voorkoming van cybercrime. We beschikken over een Cyber Resilience-organisatie die gestructureerd en effectief aanvallen bestrijdt. De activiteiten van deze organisatie maken deel uit van het Integrated Control Framework (ICF).

Stel uw jaarverslag zelf samen